Học làm Lãnh đạo

Giờ đây, chúng ta cần chuyển hóa nguồn năng lượng và trí tuệ của mình thành những chiến lược có khả năng chuẩn bị cho lớp trẻ trở thành một thế hệ công dân tốt hơn trong thế giới này. Chúng ta phải luôn ghi nhớ cách mà các nước khác đã chìa tay ra giúp đỡ chúng ta trong những lúc khó khăn nhất và tìm cách đáp lại. Chúng ta phải xem sự kiện kinh hoàng ngày 11 tháng 9 như một bài học về cách mà tất cả chúng ta đã gắn kết lại và được chuẩn bị để xiết chặt tay nhau, với tư cách là con người với nhau cũng như các quốc gia với nhau - như những đồng sự, để xác định được rằng sự nghèo đói đã lấy đi của chúng ta quá nhiều hy vọng, cơ hội và sức lực. Và chúng ta phải chủ động tìm hiểu bạn bè láng giềng trên toàn thế giới, để xua tan đi những điều hoang đường và thành kiến, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau và bắt đầu tạo ra các mối quan hệ giữa con người với  con người, cũng như mối quan hệ chiến lược có thể giúp tất cả chúng ta phòng ngừa được những gì đã xảy ra với chúng ta và với rất nhiều gia đình ở rất nhiều quốc gia khác trên toàn thế giới – để chúng không tái diễn thêm một lần nào nữa.

Peggy Dulany, 23 tháng Chín, 2001.

Chúng tôi viết cuốn sách này với một niềm tin mãnh liệt rằng công việc lãnh đạo đích thực, hiệu quả và hợp đạo lý là một điều vô cùng cần thiết cũng như nằm trong khả năng của mỗi người. Chúng tôi muốn hỗ trợ bạn trên con đường trở thành một nhà lãnh đạo – một vị trí rất có thể sẽ phải đối mặt với những thách thức mà người bạn Peggy Dulany của chúng tôi đã gợi lên một cách hùng hồn khi bà hồi tưởng lại thảm kịch đã xảy ra cho nước Mỹ vào ngày 11 tháng 9 năm 2001.

Những nhu cầu cấp thiết đối với vai trò lãnh đạo đang hiển hiện trước mắt chúng ta hàng ngày. Các thành phố lớn của chúng ta đang trong cơn khủng hoảng, các cộng đồng dân cư của chúng ta đang đối mặt với những ung nhọt thối nát, ngày càng có nhiều những nhà lãnh đạo chính trị, tôn giáo và tổ chức kinh doanh bị phát hiện đã vi phạm các chuẩn mực đạo lý của xã hội, và còn rất nhiều những vấn đề nhức nhối khác trên thế giới đòi hỏi chúng ta phải lưu tâm đến ngay từ bây giờ. Peggy Dulany đã nói đúng. Với tư cách là một thành viên của gia đình Rockerfelle [1] , bà đã nhận lấy phần trách nhiệm của riêng mình trong việc tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề cấp bách của thế giới này một cách hoàn toàn nghiêm túc. Bà kêu gọi mọi người hãy vươn tay ra và tạo nên những nhịp cầu lãnh đạo tới người khác. Lời kêu gọi này hướng đến mỗi người chúng ta, những người đang phải đối mặt với thách thức dành cho công việc lãnh đạo.

Trong thời điểm khó khăn như hiện nay, rõ ràng là sẽ không đủ khi chỉ giới hạn nhu cầu của chúng ta trong phạm vi những nhà lãnh đạo mà ta hiện có. Hơn thế nữa, chúng ta đòi hỏi một mô hình lãnh đạo cao cấp xuất phát từ tất cả các công dân thuộc mọi tầng lớp xã hội. Để đáp ứng được nhu cầu dành cho công việc lãnh đạo này, chúng ta phải đáp ứng được những nhu cầu hàng ngày của gia đình, cộng đồng và xã hội bằng cách sắp xếp lại nguồn sức mạnh nội tại và hoàn thành lời hứa sẽ nắm lấy cương vị lãnh đạo mà chúng ta đã đặt ra cho mình.

Tính cách và cơn khủng hoảng lãnh đạo

Trong công việc lãnh đạo, tính cách đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Chúng ta phải luôn ghi nhớ trong đầu rằng lãnh đạo chính là tính cách. Nó không chỉ là một câu hỏi bắt nguồn từ bên ngoài về phong cách của ta; nó còn phải thể hiện được con người thật của ta và những nguồn sức mạnh đã hình thành nên ta. Niềm tin của chúng tôi về công việc lãnh đạo dựa trên cơ sở tính cách bắt nguồn từ những năm tháng mà chúng tôi học hỏi, quan sát, và đối thoại với các nhà lãnh đạo và những người xung quanh họ – những người cùng địa vị, cấp dưới, và những ủy viên trong Hội đồng quản trị của họ. Chúng tôi cũng tin rằng tính cách vẫn tiếp tục phát triển. Hơn nữa, khi chúng ta tương tác với người khác và đạt được sự tín nhiệm cũng như lời cam kết của họ, đồng thời xây dựng sự cộng tác với họ để cùng nhận thức được một tầm nhìn chung. Trong quá trình khảo sát những thay đổi đầy biến động của các tổ chức, chúng tôi đã theo dõi những người thể hiện vai trò lãnh đạo của mình dựa trên cơ sở tính cách thuộc mọi cấp độ trong tổ chức đó. Chúng tôi nhìn nhận thành công và thất bại của họ không chỉ dựa trên cơ sở kiến thức hay hoàn cảnh kinh doanh, mà còn dựa trên hiểu biết về bản thân và khả năng thu phục nhân tâm của họ.

Khi nhìn nhận các phương pháp cải thiện bản thân bằng cặp mắt của những nhà lãnh đạo dựa trên tính cách, chúng tôi thấy rằng quá trình để bạn trở thành một nhà lãnh đạo rất giống với quá trình để bạn trở thành một cá thể thống nhất. Vì lý do đó, quá trình trở thành một nhà lãnh đạo hiệu quả mà chúng tôi đề ra trong quyển sách này mang dấu ấn cá nhân rất nhiều. Trong những chương tiếp theo đây, chúng tôi sẽ mở ra cho các bạn những cơ hội để kiểm tra lại cuộc sống của chính bản thân – trong quá khứ, hiện tại và tương lai – đồng thời chúng tôi cũng đặt ra những câu hỏi để bạn trả lời, mang đến cho bạn những bước thực hiện, cũng như những hình thức thể hiện bản thân mới mẻ - để bạn trở thành một cá thể thống nhất hơn.

Dấu hiệu của cơn khủng hoảng lãnh đạo hiện nay rất đáng báo động và đầy sức thuyết phục. Bằng chứng cho thấy điều này là những thay đổi trong cơ cấu lãnh đạo và hướng đi của rất nhiều tập đoàn khổng lồ trên thế giới. Trong lĩnh vực chính trị cũng vậy. Tâm trạng của quần chúng đã thay đổi theo chiều hướng ngày càng tiêu cực hơn và trở nên giận dữ, hoài nghi, đôi khi xấu xa, và thậm chí trong một vài trường hợp đáng sợ khác là mang tính chất bạo lực đẫm máu. Những người có vẻ như đang lãnh đạo chúng ta chỉ thừa nhận rằng tình hình chung đang trở nên tồi tệ hơn, mà không đưa ra cho chúng ta các chương trình khả thi và có tính thuyết phục cao để cải thiện tình hình. Chúng ta không thể khôi phục lại niềm tin đã bị đánh mất một cách rộng rãi như thế nơi các cơ quan chuyên ngành của mình nữa.

Một trong những thách thức rõ ràng nhất mà ngày nay các nhà lãnh đạo đang phải đối mặt đó là sự thay đổi nhanh đến mức không thể tin được bởi tiến bộ công nghệ trong các tập đoàn toàn cầu hóa, truyền thông, và các tổ chức phi chính phủ. Một tốc độ thay đổi chóng mặt như vậy đòi hỏi kỹ năng lãnh đạo tốt hơn, cũng như việc không ngừng nâng cao các kỹ năng khác nơi những người khoác lên mình trọng trách lãnh đạo. Một người bạn, một đồng nghiệp của chúng tôi - Charles Handy - đã chỉ ra một dạng thức lãnh đạo mới có thể đáp ứng được yêu cầu này:

Tốc độ thay đổi và cải tiến như hiện nay đang buộc các tổ chức phải từ bỏ những quy trình xuyên suốt từ trên xuống dưới như trước đây, và hình thành nên những kênh thông tin mới cho phép các quyết định được đưa ra một cách trực tiếp và nhanh chóng hơn.

Tình trạng thất nghiệp đang tăng cao ở trung tâm các thành phố lớn của chúng ta và hình thành nên một nhu cầu rất lớn đối với mô hình lãnh đạo cải tiến và dám nghĩ dám làm, nhằm tìm ra được những phương pháp cung cấp việc làm và phục hồi lại các cộng đồng của chúng ta. Tình trạng thất nghiệp đang ở mức đáng báo động nhất trong nhiều năm trở lại đây, và những người thất nghiệp đang bị cắt giảm mất một số quyền lợi nhất định. Khoảng cách giàu nghèo đang tăng lên hàng ngày. Một giáo sư của trường đại học Harvard tên William Julius Wilson đã hùng hồn miêu tả trong nghiên cứu gây chấn động của mình - Khi công việc biến mất - những thách thức mà chúng ta đang phải đối mặt trong việc tạo ra môi trường thành thị vững chắc cho đất nước mình:

Hầu hết các công nhân đi làm trong khu phố cổ đều đã sẵn sàng, đồng ý, có khả năng và khắc khoải muốn có được một công việc ổn định… Chúng ta cần những biện pháp dài hạn có thể giảm đi nguy cơ xuất hiện một thế hệ công nhân thất nghiệp mới được hình thành từ những người trẻ tuổi đang đi học và chưa đi học. Chúng ta phải phá vỡ vòng xoay của sự thất nghiệp, đồng thời cải thiện, nâng cao ý thức sẵn sàng của giới trẻ đối với thị trường lao động mới trong nền kinh tế toàn cầu.

Hệ quả của một mô hình lãnh đạo thất bại đã lan rộng ra bên ngoài phạm vi nước Mỹ. Trên toàn thế giới, nhân loại đang phải đối mặt với ba mối hiểm họa vô cùng đáng sợ: nguy cơ diệt chủng do tai nạn hạt nhân hay chiến tranh, mối đe dọa từ căn bệnh thế kỷ AIDS, và mối đe dọa về một tai họa môi trường. Những mối đe dọa này lại làm dấy lên một mối đe dọa thứ tư: thất bại trong mô hình lãnh đạo nhằm giải quyết những cơn khủng hoảng này. Dù nguy cơ hủy diệt hạt nhân, bệnh AIDS và ô nhiễm môi trường là những vấn đề vô cùng nghiêm trọng và đáng báo động, thì thất bại trong công việc lãnh đạo lại là một vấn đề cấp thiết và nguy hiểm hơn nhiều. Không vấn đề nào mà chúng ta đang phải đối mặt lại có thể được giải quyết mà không nhờ một mô hình lãnh đạo đúng đắn, các vấn đề đó cũng sẽ không được giải quyết nếu vai trò của người lãnh đạo được nhận thức một cách không trọn vẹn.

Cựu Tổng thống Mỹ Jimmy Carter, khi bước lên nhận giải Nobel Hòa bình vào ngày 11 tháng 12 năm 2002, đã phản ánh lại tình hình khủng hoảng của thế giới hiện nay. Ông nhắc nhở chúng ta rằng mỗi người chúng ta đều có thể trở thành nhà lãnh đạo, và là những người không ngừng học hỏi - khi chúng ta biết đối mặt với những vấn đề nhức nhối của thời đại mình:

Sự liên kết trong cộng đồng chung của chúng ta còn mạnh mẽ hơn cả sự chia rẽ do những nỗi sợ và định kiến của chính chúng ta tạo ra… Chúng ta có thể giảm bớt đi những khó khăn mà ta đang phải chịu đựng. Chúng ta có thể cùng hợp tác với nhau để đạt được hòa bình. Chúng ta có thể tạo ra những thay đổi này – và chúng ta buộc phải làm như thế.

Với tâm trí luôn bị ám ảnh bởi những khủng hoảng này, chúng tôi mang đến cơ cấu để bạn phát triển khả năng lãnh đạo, giúp bạn thực hiện những hành động cần thiết nhằm xác định được nhu cầu của con người trong thời đại này, cũng như rất nhiều vấn đề và khủng hoảng còn tồn tại trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.

Trên quan điểm của chúng tôi, mỗi người đều có khả năng trở thành một nhà lãnh đạo hiệu quả. Thách thức mà bạn phải đối mặt ở đây là vượt qua những rào cản để thành nhà lãnh đạo giỏi hơn. Quá trình học hỏi được kích thích bởi việc vượt qua những rào cản này sẽ có nỗi đau đớn của việc kiểm điểm lại bản thân và niềm vui thích vô biên khi dám chấp nhận mạo hiểm nhằm đạt được mục đích của mình.

Để cố gắng không ngừng và rồi trưởng thành như một nhà lãnh đạo, chúng tôi đòi hỏi bạn đánh giá lại tính cách của mình và cam kết kế thừa một chuỗi những năng lực cốt lõi. Trong quá trình đó, chúng tôi đề nghị bạn nên xem xét đến tất cả mọi khía cạnh trong cuộc sống của mình. Những kỹ năng mà bạn hình thành được sẽ không chỉ giúp bạn trở thành một nhà lãnh đạo đúng như bạn đã mường tượng sẵn trong đầu, mà còn giúp bạn sống một cách trọn vẹn hơn.

Giá trị thực sự của quyển sách này sẽ được tìm thấy trong những phương pháp mà bạn đã quyết định thực hiện nhằm khám phá và tìm hiểu bản thân mình một cách sâu sắc hơn nữa. Chúng tôi mong bạn tự quan sát bản thân một cách thật sát sao, để kích thích khả năng học hỏi và nhìn nhận lại những trải nghiệm đó, đồng thời thay đổi những khuôn mẫu cuộc sống không phù hợp. Chúng tôi yêu cầu bạn phải có một cái nhìn cởi mở đối với cuộc sống của mình và đánh giá bản thân cũng như những trải nghiệm cá nhân một cách trung thực nhất. Chúng tôi đòi hỏi bạn phải dẹp bỏ rào cản của mình, chấp nhận mạo hiểm, và đặt vấn đề đối với những lựa chọn quan trọng nhất trong cuộc đời.

Chúng ta đòi hỏi những gì từ các nhà lãnh đạo?

Quyển sách này nói về công việc lãnh đạo, nhưng không phải là lãnh đạo với chữ “L” viết hoa. Những vấn đề mà chúng ta đang phải đối mặt là quá phức tạp, đa tầng lớp, đa dạng thức, và lan tỏa rộng khắp - nên một nhóm nhỏ những “nhà lãnh đạo” cấp cao khó có thể tạo ra được một sự khác biệt. Cách nhìn của chúng tôi về công việc lãnh đạo là một tính cách tồn tại bên trong mỗi người đọc quyển sách này, những người biết ứng dụng các ý tưởng và khám phá các hoạt động trong sách để nâng cao khả năng của chính bản thân đồng thời trở thành một nhà lãnh đạo hiệu quả hơn trong cuộc sống.

Những vấn đề trong những đô thị của chúng ta đòi hỏi phải có các nhà lãnh đạo trong từng dãy nhà, trong từng nhà thờ và giáo đường, trong mỗi cộng đồng. Những khủng hoảng mà chúng ta phải đối mặt trong ngành giáo dục đòi hỏi mỗi bậc phụ huynh, giáo viên, người phụ trách lớp học, học viên, và các nhà quản lý phải tạo ra những cách nhìn mới, truyền cảm hứng cho sự cam kết, thúc đẩy tính sáng tạo, và kích thích mong muốn đạt được thành quả. Thất bại trong những tập đoàn của chúng ta đòi hỏi mỗi công nhân viên chức, thư ký, người bán hàng, thư ký trái khoản, và CEO [2] đều phải có phẩm chất lãnh đạo nhằm tạo xúc tác cho sự nhiệt thành, lòng can đảm dám c hấp nhận mạo hiểm, đồng thời tạo ra những bước ngoặt trong quá trình cải tiến. Tương lai chỉ có thể tốt đẹp hơn khi từng người chúng ta cố gắng làm cho nó trở nên như thế.

Hầu hết những tổ chức mà ta đang làm việc đều đang trải qua một thay đổi thực tế và không ngừng. Cơn sốt hợp nhất tập đoàn, cơ cấu lại tổ chức một cách chính đáng, và tình trạng trì trệ phải giảm quy mô kinh doanh đã bám chặt lấy và thay đổi tất cả những ai bị dính líu vào sự kìm kẹp của chúng. Những quan sát của chúng tôi đã cho thấy rằng không một nhà lãnh đạo riêng lẻ nào có thể cải thiện được tình hình này cả. Mô hình lãnh đạo mà chúng ta đang tìm kiếm là một mô hình lãnh đạo thực quyền, mang tính khuyến khích, có tầm nhìn xa trông rộng, giải quyết được vấn đề, sáng tạo, và có tính cộng tác cao. Chúng ta tìm kiếm những nhà lãnh đạo thể hiện một lời cam kết rõ ràng đối với những giá trị, phẩm chất đạo đức, và tính chính trực. Họ truyền cảm hứng tạo ra sự cộng tác, kích thích những mối liên kết tương hỗ lẫn nhau, hỗ trợ sự tương tác trung thực, tạo dựng những mối quan hệ đáng tin cậy, và khuyến khích sự tự quản lý bản thân cũng như sự thống nhất mang tính chiến lược qua đường lối tổ chức. Họ kết nối con người với nhau thông qua quá trình đối thoại và cộng tác để những người đó có thể lựa chọn - một cách thông minh - hướng đi đúng cho bản thân và chịu trách nhiệm cho những kết quả mà họ tạo ra.

Chúng ta muốn gì nơi những nhà lãnh đạo của mình, để họ có thể giúp chúng ta đối mặt với những thử thách của tương lai? Chúng tôi đã xác định ra được bốn yêu cầu nổi bật nhất và có liên quan sâu sắc đến những tổ chức đương thời. Chúng tôi tin rằng hầu hết những cử tri đều muốn nhà lãnh đạo mà mình bầu chọn ra phải:

1. Có mục đích, đường lối, và ý nghĩa rõ ràng

Có quyết tâm cao nhằm đạt được những mục tiêu rõ ràng là một yếu tố vô cùng quan trọng. Mục đích của nhà lãnh đạo là phải kích động, tiếp thêm sinh lực và thu hút người khác - đồng thời mang đến cho công việc của những người đó một ý nghĩa và sự cộng hưởng. Mục đích này phải được truyền đạt rõ ràng và thuộc sở hữu của từng người một trong tổ chức đó. Nhà lãnh đạo không chỉ cần phải có đường lối rõ ràng mà còn phải truyền đạt nó theo một phương pháp mà quyền sở hữu đường lối này được tạo ra trong mọi cấp độ và len lỏi vào từng ngóc ngách của tổ chức đó.

2. Niềm tin

Những nhà lãnh đạo phải tạo ra và duy trì được niềm tin. Niềm tin là chất keo xã hội gắn kết lời cam kết và đẩy mạnh hành động để tạo ra thành quả. Không có nó, bạn không thể chiến thắng được. Để tin tưởng vào những nhà lãnh đạo, để có sự tự tin vào họ, chúng ta phải biết được năng lực thực sự của họ. Niềm tin được dựng xây từ sự cởi mở. Việc khuyến khích sự cởi mở và bất đồng giá trị là một điều rất quan trọng. Những nhà lãnh đạo tạo nên niềm tin bằng cách tham khảo nhiều nguồn ý kiến khác nhau của cấp dưới trước khi đưa ra những quyết định cho tương lai.

3. Sự lạc quan

Các nhà lãnh đạo cần phải là những người mang hy vọng đến cho người khác. Sự lạc quan cuốn hút mọi người đến với họ vì nó có khả năng lan rộng và đầy sức mạnh. Hầu hết những nhà lãnh đạo mà chúng tôi quan sát tìm hiểu đều không mắc kẹt trong những sai lầm, vấn đề, quyết định sai, hay tai nạn rủi ro của họ. Họ nhìn nhận những lỗi lầm của mình như các cơ hội để học hỏi và thay đổi. Sự lạc quan của họ xuất phát từ tầm nhìn rõ ràng về tương lai và cam kết đến được đó - bằng cách mang mọi người trong nhóm cùng đến đó.

4. Hành động và kết quả

Phẩm chất cuối cùng của các nhà lãnh đạo mà chúng tôi muốn nói đến ở đây là một sự cam kết đối với hành động. Đó là: những nhà lãnh đạo là những người có khả năng biến mục tiêu và tầm nhìn thành hành động. Chỉ có một tầm nhìn xa trông rộng tuyệt vời thì vẫn là chưa đủ – nó phải được thể hiện ra bên ngoài một cách rõ ràng và thực tế theo một số cách thức nào đó và mang lại thành quả. Hầu hết những nhà lãnh đạo đều là những người mơ mộng dựa trên thực tế và những người hay lý tưởng hóa thực tiễn . Họ bước lên và thực hiện những cú đánh của mình mỗi ngày, với một nhận thức rõ ràng trong đầu rằng, như vận động viên hockey Wayne Gretzky đã từng nói: “Bạn đánh hụt 100% những cú đánh mà bạn không bao giờ thực hiện.”